اجرت المثل و تفاوت آن با نحله

اجرت المثل ایام زوجیت و نحله از جمله حقوق خانم ها در زمان طلاق هستند که مرد باید در شرایطی خاص آن را به زن بپردازد.

قبل از هر چیزی اول بیاید ببینیم اجرت المثل اصلا چی هست؟

اجرت المثل مبلغی است که شخص مسئول باید در قبال منافع استفاده شده یا تلف شده ، به مالک یا طرف دیگر عقد بپردازد در حقیقت اجرت المثل پاداشی است که بدون تعیین از طرف طرفین عقد پرداخت می شود و از قبل بر سر آن توافقی بین طرفین صورت نگرفته.

از موارد مشهور اجرت المثل می توان به اجرت المثل ایام زوجیت و اجرت المثل ایام تصرف اشاره کرد

در قانون ایران اجرت المثل یکی از چندین راه های جبران خسارت است.

زن در زندگی زناشویی خود با مرد وظایف خاصی شامل تمکین خاص و تمکین عام را بر عهده دارد که توسط شرع و قانون مقرر شده.

تمکین عام به معنای حضور زن در زندگی مشترک و عمل به وظایف و تکالیف قانونی و شرعی خود است.

مثلاً شرط مشغول به کار شدن زن در خارج از خانه به شرط اجازۀ شوهر است.

تمکین خاص یعنی عمل کردن به وظایف زناشویی

حال اگر زن در طول زندگی مشترک خود با مرد عملی بجز این موارد را به دستور همسر خود انجام دهد مستحق پاداشی است که در قانون اجرت المثل نامیده می شود.

بنابراین اجرت المثل یعنی همان پاداش کارهایی که زن به دستور مرد در خانه انجام می دهد.

براساس دو ماده ی 336 قانون مدنی و تبصره 6 ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق 1371 اجرت المثل ایام زوجیت حق مسلم زوجه محسوب شده.

هر گاه کسی بر حسب امر دیگری اقدام به عملی نماید که عرفاً برای آن عمل اجرتی بوده و یا آن شخص عادتاً مهیای آن عمل باشد عامل ‌مستحق اجرت عمل خود خواهد بود مگر این‌که معلوم شود که قصد تبرع داشته است.

تبصره (الحاقی ۱۳۸۵/۰۵/۰۹) – چنانچه زوجه کارهایی را که شرعا به عهده وی نبوده و عرفا برای آن کار اجرت‌المثل باشد، به دستور زوج و با عدم قصد تبرع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه اجرت‌المثل کارهای انجام گرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم می‌نماید.

ماده 336 قانون مدنی

 

اما مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت دارای شرایط خاصی است و در صورت نبود این شرایط نمی تواند آن را مطالبه کرد.

شروط تعلق اجرت المثل به زوجه:

  1. زن در امور خانه داری شرط ضمن عقد نداشته باشد. زیرا در صورتی که در امور خانه داری واجد شروط ضمن عقد باشد نوبت به آن نمی رسد.
  2. زوجه انجام کارهایی که شرعاً و قانوناً به عهده او نیست را به قصد تبرع یا به عبارتی رایگان انجام نداده باشد.
  3. تکالیف غیر خود را به دستور مرد انجام داده باشد.
  4. درخواست طلاق باید تنها به درخواست زوج یا مرد باشد .
  5. تقاضای طلاق مرد نباید به دلیل سوءاخلاق و یا عدم تمکین زن از انجام وظایف زناشویی باشد.

براساس قانون ما تنها در صورتی اجرت المثل به زوجه تعلق می گیرد که زوج (مرد) قصد طلاق دادن زوجه را داشته باشد و در حالت برعکس این موضوع مطالبه اجرت المثل امکان پذیر نخواهد بود.

به زنانی که در خارج از منزل مشغول به کار هستند (شاغل هستند) اجرت المثل کمتری تعلق می گیرد.

در صورت تقاضای طلاق توافقی، زن و مرد باید قبل از طلاق تکلیف پرداخت اجرت المثل ایام زوجیت را تعیین کنند. در صورتی که طلاق توافقی نباشد ، دادگاه ضمن صدور رای نسبت به حقوق مالی زن از اجرت المثل ایام زوجیت نیز تعیین تکلیف می کند.

اجرت المثل و تفاوت آن با نحله

نحله چیست؟

نحله یعنی هدیه و بخشش

براساس قانون و شرع ایران زن وظیفه تمکین و اطاعت از همسر و تربیت فرزندان را به عهده دارد.

براساس قانون و شرع با توجه به نوع وظایف و اعمالی که زن در خانه مرد در طی سال های زندگی مشترک خود انجام داده و با توجه به وضعیت مالی مرد دادگاه مبلغی را تحت عنوان نحله تعیین می کند که زوج ملزم به پرداخت آن به زوجه است.

مطالبه نحله هم مانند اجرت المثل زمانی انجام می شود که زوج (مرد) تقاضای طلاق از زوجه را داشته باشد و زوجه تنها می تواند یکی از موارد نحله و اجرت المثل را مطالبه کند.

مدارک لازم برای دریافت نحله و اجرت‌المثل

  1. اصل سند ازدواج در صورت نبود اصل سند باید کپی آن را از  دفترخانه‌ای که عقد در آن صورت گرفته، دریافت نمایند.
  2. اصل شناسنامه زن
  3. اصل کارت ملی زن

شرایط پرداخت نحله:

  1. برای معین کردن مبلغ نحله نیازی به کارشناسی نیست و قاضی با در نظر گرفتن تعداد سال‌هایی که زوجین با هم زندگی کرده‌اند، نوع کار‌هایی که زن در خانه شوهرش انجام داده است و وضعیت مالی مرد مبلغی را تعیین می‌کند.
  2. یکی از شروط بسیار مهمی که در رابطه با استحقاق زن برای دریافت نحله وجود دارد، آن است که باید مرد دادخواست طلاق داده و برای این دادخواست عذر موجهی وجود نداشته باشد؛ بنابراین در زمان زندگی مشترک نحله به زوجه تعلق نمی‌گیرد و این حق صرفاً مربوط به زمانی است که مرد تقاضای طلاق داده باشد.
  3. اگر زن در انجام وظایف زناشویی تقصیر و کوتاهی کرده و یا به هر دلیل دیگری که دادگاه برای طلاق آن را موجه بداند، دیگر نحله به زن تعلق نخواهد گرفت.

تفاوت‌های نحله و اجرت‌المثل:

اجرت‌المثل در حقیقت همان حق‌الزحمه و دستمزد کار‌هایی است که زن در منزل شوهرش انجام داده و وظیفه‌ای در خصوص انجام آن‌ها نداشته است. در این حالت زن مستحق دریافت اجرت‌المثل است، مگر آنکه قصد انجام رایگان آن کار‌ها را داشته باشد که اثبات این موضوع بر عهده شوهر است.

در‌حالی‌که نحله بخششی از جانب شوهر بود و لازم نیست حتماً زن بابت دریافت آن کاری انجام داده باشد.

از منظر دکتر کاتوزیان ملزم کردن مرد به پرداخت نحله به دلیل جبران خسارت زن در مورد سوء استفاده شوهر از اختیار حق طلاق است. پس آنچه به عنوان نحله به زن داده می‌شود، حق اوست نه بخشش.

دیدگاهتان را بنویسید